13/02/2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan ve anılan tarih itibariyle (birkaç maddesi hariç olmak üzere) yürürlüğe giren “İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik” ile, ikinci el araç satış işlemlerinde tarafların hak ve yükümlülükleri, bu ticari iştigali yapabilecek olanların haiz olması gereken nitelikler, araçların garanti süreleri ve şartları, satış öncesi ekspertiz yapılması zorunluluğu gibi pek çok önemli konuda yeni düzenlemeler getirilmiştir.

I- YÖNETMELİĞİN KAPSAMI

Öncelikle, yönetmeliğin kapsamı dışında kalan satış işlemlerini belirtmekte fayda görüyoruz. Yönetmeliğin Amaç başlıklı 1. Maddesinde yönetmeliğin amacının, ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretine ilişkin usul ve esasları düzenlemek olduğu belirtilmiş, yine yönetmeliğin 2/2 maddesinde de yönetmeliğin kapsamı dışında kalan satış işlemleri sayma yolu ile gösterilmiştir. Buna göre, ticari nitelik arz etmeyecek boyuttaki bireysel nitelikli araç alım-satımları yönetmelik kapsamı dışındadır. Başka bir ifade ile ticari nitelik arz etmeyen ve bireyler arasında gerçekleşen alım satımlarda, yönetmelikte düzenlenen hususların hiçbiri yürürlük alanı bulamayacak, şimdiye kadar uygulanagelen adi satış hükümleri uygulanmaya devam edilecektir. Öte yandan, İkinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal eden kişilerin kendi aralarındaki satışlarda da bu yönetmelik hükümleri uygulanmayacaktır. Dolayısıyla, örneğin bir oto galerisi ile başka bir oto galerisi arasında yapılacak ikinci el satış işleminde yönetmelikte düzenlenen hususlara riayet edilmeksizin satış işlemi gerçekleştirilebilecektir. Nihayet; bazı kamu kurum ve kuruluşları tarafından yapılacak satışlar (örneğin icra memurlukları) da yönetmeliğin kapsamı dışında tutulmuştur.

Görüleceği üzere yönetmeliğin, bir ticari iştigal alanı kapsamında ikinci el araç satışı yapan gerçek ve tüzel kişi tacirler ile esnaf ve sanatkarların sahip olması gereken nitelikleri belirlemek, bu kişilerden araç satın alacak tüketici sınıfındaki kişilerin ise belli başlı haklara sahip olmasını sağlamak ve dolayısıyla tüketici mağduriyetlerinin önüne geçmek amacına yönelik olarak düzenlendiği açıktır.

II- İKİNCİ EL ARAÇ SATIŞI YAPACAK ESNAF VEYA TİCARET İŞLETMELERİNDE ARANACAK ŞARTLAR

Yönetmeliğin getirdiği başlıca yeniliklerden birinin, ikinci el araç satışı yapacak olan gerçek ve tüzel kişilerin sahip olması gereken nitelikler yönünde olduğunu yukarıda değinmiştik. Aşağıda detaylarıyla belirteceğimiz üzere yönetmelik, ikinci el araç ticareti yapan işletmelere yönelik olarak 3 başlık altında sıralanabilecek şartlar getirmiştir. Bunları; işletmenin fiziki şartları, işletme yetki belgesi verilebilmesi için aranacak şartlar ve son olarak ikinci el araç satışı yapabilecek gerçek kişiler veya tüzel kişi işletmelerin yetkililerinde aranacak şartlar olarak sıralamak mümkündür.

Yönetmeliğin  5. Maddesine göre İkinci el motorlu kara taşıtı ticareti, işletmesi adına yetki belgesi alan tacirler ile esnaf ve sanatkârlar tarafından yapılır. Başka bir ifade ile, usulüne uygun olarak alınan bir yetki belgesi olmadan ikinci el araç ticareti yapmak mümkün olmayacaktır. Her bir işletme için ayrı ayrı düzenlenecek ve devredilemez nitelikte olacak yetki belgesinin süresi 5 yıl olacaktır. Yetki belgesi, işletmenin bulunduğu il sınırlarındaki Ticaret İl Müdürlüğü tarafından verilecektir.

Yetki belgesinin verilebileceği işletmelerin asgari fiziki şartlarına yönelik olarak yönetmeliğin 18. Maddesinde detaylı düzenlemeler yapılmıştır. Ayrıca 18. Maddedeki fiziki şartlara ilave olarak, yönetmeliğin 6. Maddesinde de yetki belgesinin verilebilmesi için gereken şartlar sayılmıştır. Buna göre; işletmeye yetki belgesi verilebilmesi için;

a. 18 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen şartların taşınması, (Fiziki Şartlar)

• İmar mevzuatı çerçevesinde belirlenen ticaret alanlarında, çevreye ve trafiğe yük getirmeyen yerlerde ve içinde ikamet amaçlı kullanılan bağımsız bölüm bulunmayan yapılarda açılması.
• Açık ve kapalı alan toplamının en az dört taşıtın kapladığı alan büyüklüğünde olması; bir taşıtın kapladığı alan büyüklüğü olarak otomobil için en az yirmi beş metrekare, motosiklet için en az beş metrekare ve diğer taşıtlar için en az elli metrekarenin esas alınması.
• Teşhir alanının net yüksekliğinin en az üç metre olması.
• LPG’li, CNG’li veya LNG’li ikinci el motorlu kara taşıtlarının teşhirine yönelik açık alana sahip olması.
• Taşıtların giriş ve çıkış yapmalarına uygun olarak düzenlenmiş giriş ve çıkış kapılarının bulunması, çıkış kapısının tehlikeli durumlarda kolay tahliyeye imkân verecek nitelikte olması.
• İkinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal eden işletmenin mali sorumluluk sigortası yapılmış ve satışa sunduğu ikinci el motorlu kara taşıtları bu sigorta kapsamına alınmış olmalıdır.

b. Esnaf ve sanatkârlar odasına, ticaret ve sanayi odasına veya ticaret ve sanayi odalarının ayrı kurulduğu yerlerde ticaret odasına kayıtlı olunması,

c. Gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olunması,

d. Gerçek kişi tacirler ile esnaf ve sanatkârların kendilerinin, ticaret şirketleri ile diğer tüzel kişi tacirlerin temsile yetkili kişilerinden en az birinin, şubelerde ise şube müdürünün;

1. On sekiz yaşını doldurmuş olması,
2. En az lise mezunu olması,
3. Mesleki yeterlilik belgesine sahip olması,
4. İflas etmemiş veya iflas etmiş olsa bile itibarını yeniden kazanmış olması,
5. Konkordato ilan etmemiş olması,
6. Kasten işlenen bir suçtan dolayı affa uğramış olsalar dahi devletin güvenliğine, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine, milli savunmaya ve devlet sırlarına karşı suçlar ile casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, terörizmin finansmanı, kaçakçılık, vergi kaçakçılığı veya haksız mal edinme suçlarından hüküm giymemiş ya da ticaret ve sanat icrasından hükmen yasaklanmamış olması gerekecektir.

Mesleki Yeterlilik Belgesi

Yönetmeliğin 10. Maddesine göre Gerçek kişi tacirler ile esnaf ve sanatkârların kendilerinin, ticaret şirketleri ile diğer tüzel kişi tacirlerin temsile yetkili kişilerinden en az birinin, şubelerde ise şube müdürünün ve işletmede pazarlama ve satış personeli olarak çalıştırılan kişilerin mesleki yeterlilik belgesine sahip olması gerekecektir. Yönetmelikte bu belgenin hangi şartlarda ve ne şekilde temin edileceğine ilişkin bir düzenleme bulunmamakla birlikte, maddenin üçüncü fıkrası Mesleki Yeterlilik Kurumu Kanununa atıf yapmakta olduğundan belgenin bu kurum tarafından verileceği açıklık kazanmaktadır.

Yine Yönetmeliğin yürürlüğüne ilişkin 24. Maddesinde mesleki yeterlilik belgesini düzenleyen 10. Maddesinin de 13/05/2018 tarihinde yürürlüğe gireceği düzenlenmiştir. Maddenin yürürlüğe gireceği tarihin öncesinde bu konuda bir eğitim veya sınav ilanı yahut belgenin verilme esaslarına ilişkin ayrı bir düzenleme yapılması olasıdır.

Uyum ve geçiş süreci

Burada önemle belirtmek gerekir ki; yönetmeliğin yürürlüğüne ilişkin 24. Maddesi ile geçici 1. Maddesi birlikte değerlendirildiğinde; ikinci el kara taşıtı ticareti yapmak isteyen işletmenin yukarıda sayılan yetki belgesi verilebilmesi için gerekli olan şartları (lise mezunu olmak haricinde) en geç 13/08/2019 tarihine kadar tamamlayarak yetki belgesi alması gerekecektir. Başka bir deyişle yukarıda belirtilen şartların 13/08/2019 tarihine kadar tamamlanmaması halinde bir işletmenin ikinci el araç ticaretiyle uğraşabilmesi için yetki belgesi alması mümkün olamayacaktır.

Yine yönetmeliğe göre Bakanlık tarafından oluşturulacak “İkinci El Motorlu Kara Taşıtı Ticareti Bilgi Sistemi” ne yetki belgeleri, mesleki yeterlilik belgeleri ve bunların iptaline ilişkin işlemler sürekli olarak kayıt edilecek, Noterler de her satış sözleşmesinde bu bilgileri sistemden teyit edip belge numaralarını satış sözleşmesine yazmak zorunda olacaklardır. Yani yönetmeliğin tam olarak yürürlüğe girmesiyle, yetki belgesi bulunmayan bir işletmenin noterde bir satış sözleşmesi imzalaması olanaksız hale gelecektir.

III – ARAÇ SATIŞ SÜRECİNE İLİŞKİN GETİRİLEN DÜZENLEMELER

Araç Tanıtım Kartı

Yönetmeliğin 13. Maddesine göre Satışa sunulan ikinci el motorlu kara taşıtının üzerinde kolaylıkla görülebilir ve okunabilir şekilde taşıta ilişkin tanıtıcı bilgilerin güncel olarak yer aldığı bir tanıtım kartı bulundurulmak zorundadır. Bu kartta;

1. Marka ve modeli ile model yılı.
2. Rakam veya harflerinin bir kısmı karartılmak suretiyle motor ve şasi numarası.
3. Plaka numarası.
4. Yakıt türü.
5. Kilometresi.
6. Satış fiyatı.
7. Boyalı ve değişen parçaları.
8. Niteliği belirtilmek suretiyle hasar kaydı.
9. Üzerinde rehin veya haciz gibi şerhlerin bulunup bulunmadığı.
10. Değişen parça, hasar kaydı, rehin ve haciz gibi bilgilerin ilgili sistemlerden temin edildiği tarih ve saat.

bilgilerinin bulunması gerekecektir. Aracın elektronik ortamda satılması halinde ise yukarıda belirtilen bilgilere ilaveten işletmenin yetki belgesi numarası da paylaşılacaktır.

Ekspertiz Raporu

Yönetmeliğe göre sekiz yaş veya yüz altmış bin kilometrenin altında olan araçların satışından hemen önce, yetki belgesi sahibi işletme tarafından Türk Standardları Enstitüsü tarafından belirlenen standarda göre verilen TSE hizmet yeterlilik belgesi bulunan işletmeler tarafından düzenlenecek bir ekspertiz raporu alınarak raporun bir nüshası alıcıya teslim edilecektir. Ekspertiz raporunda ikinci el motorlu kara taşıtının özellikleri, arıza ve hasar durumu ile kilometre bilgilerine yer verilir.

Ekspertiz raporunun ücreti, satış işleminin alıcıdan kaynaklanan bir nedenle gerçekleşmemesi durumunda alıcı, diğer hallerde yetki belgesine sahip işletme tarafından ödenir.

Yeni yönetmeliğe göre, noterler de düzenleyecekleri satış sözleşmesinde ekpertiz raporunun verildiği yer, tarih ve numarasını belirtmek zorunda olacaklardır.

Garanti

Yönetmeliğin getirdiği en önemli yeniliklerden biri de, işletme tarafından satışı gerçekleştirilen araçların belirli şartlar çerçevesinde satıcının garantisi altında olmasıdır. Buna göre İkinci el otomobil ve motosikletin motor, şanzıman, tork konvertörü, diferansiyel ve elektrik sistemi, satış tarihinden itibaren üç ay veya beş bin kilometre, ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal eden işletmenin garantisi altında olacaktır. İşletme, garanti kapsamına giren hususları sigorta yaptırmak suretiyle karşılayabilecektir. Bahsedilen parçalarda garanti süresi veya kilometresi içinde meydana gelen arızalar azami otuz iş günü (motosikletler için yirmi iş günü) içinde giderilecektir. Bu parçalarda garanti süresi veya kilometresi içinde arıza meydana gelmesi durumunda tamirde geçen süre garanti süresine eklenecek ve arızanın giderilmesine ilişkin masraflar işletmeye ait olacaktır. Ancak satışı yapılan aracın üretici veya ithalatçı firmasının garantisi devam ediyorsa, işletmeye ayrıca bir garanti yükümlülüğü getirilmemiştir.

Yukarıdaki sürelerin tespitinde taşıt sahibinin işletmeye yazılı başvuru tarihi veya ilgili il müdürlüğüne yazılı başvurusu üzerine il müdürlüğünce işletmeye yapılan bildirim tarihi dikkate alınır. İl müdürlüğüne yapılan başvuruda satış sözleşmesinin bir örneğine yer verilir.

Garanti süresi veya kilometresi içinde arızalanan otomobil veya motosikletin işletmeye teslim edilmesi halinde işletme tarafından arızalı ikinci el otomobil veya motosikletin teslim alındığına dair bir belge düzenlenir. Bu belgede asgari olarak aşağıdaki bilgilere yer verilir:

1. İkinci el otomobil veya motosikleti teslim edenin adı, soyadı ve imzası.
2. İkinci el otomobil veya motosikleti teslim alanın adı, soyadı ve imzası.
3. İkinci el otomobil veya motosiklete ilişkin şikâyet ve talepler.
4. İkinci el otomobil veya motosikletin markası ve modeli.
5. Arızanın on iş günü içinde giderilememesi halinde, tamirde geçen on iş gününü takip eden üç gün içinde, teslim edilen ikinci el otomobil veya motosiklete benzer özelliklere sahip ücretsiz ikame taşıt tahsis edileceğine dair taahhüt.
6. İkinci el otomobil veya motosikletin arıza bildirim ve işletmeye teslim tarihi.

İkame Araç

Yönetmeliğin 15. Maddesine göre, garanti süresi veya kilometre sınırı içerisinde, garanti kapsamındaki aksama ilişkin olarak meydana gelen bir arıza nedeniyle teslim edilen araçtaki arızanın on iş günü içinde giderilememesi halinde, tamirde geçen on iş gününü takip eden üç gün içinde, teslim edilen ikinci el otomobil veya motosiklete benzer özelliklere sahip ücretsiz ikame taşıt tahsis edilmek zorundadır.

Garanti Kapsamına Girmeyen Hususlar

İşletme garantisi kapsamına girmeyen hususla yönetmeliğin 16. Maddesinde tek tek sayılarak belirtilmiştir. Buna göre  İkinci el otomobil ve motosikletin satışında aşağıdaki parça, durum, işlem ve arızalar garanti kapsamı dışındadır:

1. Sekiz yaş veya yüz altmış bin kilometrenin üzerindeki otomobil ve motosikletler.
2. Satış sırasında alıcı tarafından bilindiği işletme tarafından belgelendirilen arıza ve hasarlar.
3. Ekspertiz raporunda belirtilen arıza ve hasarlar.
4. Aracın olağan kullanımı nedeniyle kayışlar, egzoz, amortisör, debriyaj, ön dişli takımı, fren balataları ve pabuçları, diskler, contalar gibi parçalarda meydana gelen aşınma ve yıpranmalar.
5. Garanti kapsamındaki bir parçada meydana gelen arızanın doğrudan sonucu olarak hasar görmedikçe veya zayi olmadıkça; bujiler, katalitik konvertörler, hava filtresi, yağ filtresi, yakıt filtresi, cam silecek lastikleri, klima devresinin doldurulması için kullanılan maddeler, ilave edilen yağlar, soğutma sıvıları, fren sıvıları ve diğer katkı maddeleri.
6. Garanti kapsamındaki bir parçada meydana gelen arızanın doğrudan sonucu olarak hasar görmedikçe veya zayi olmadıkça, koltuk aksesuarlarının temizlenmesi ve onarılması dâhil olmak üzere kaportanın ve kabinin olağan bakımı için yapılan masraflar.
7. Kaporta işleri, süslemeler, paspas, lastikler, jantlar, akü, farlar, park lambaları, camın ve farların kırılması veya çatlaması.
8. 15 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilenler hariç olmak üzere elektronik parçalar ve komponentler.
9. Parça değişimi yapılarak veya yapılmaksızın düzenli önleyici işlemler, kontroller ve ayarlamalar.
10. İkaz lambaları sistem arızası gösterdiği halde aracı kullanmaya devam etmenin veya bilerek veya bilmeyerek uygun olmayan ya da kalitesiz yağların veya yakıtın kullanılmasının sebep olduğu arızalar.
11. Hatalı kullanım, kaza, hırsızlık, hırsızlık girişimi, yangın, infilak, vandallık veya doğal afetler nedeniyle hasar gören veya zayi olan parçalar.
12. Taşıtın ihmal edilmesinin veya uygun olmayan bir şekilde kullanılmasının veya aracın gereği gibi çalışması için lüzumlu olan sıvıların donmasının sebep olduğu arızalar.
13. Bakım işlemlerinin muayene ve bakım planına uygun olarak yapılmaması nedeniyle meydana gelen arızalar.
14. Satış sonrasında taşıta yapılan herhangi bir eklenti nedeniyle oluşan hasar ve arızalar.
15. Trafik sicilinde “Trafikten çekilerek tescili silinmiştir.” kaydı bulunan taşıtlar.

İkinci el araç satışlarında yeni ödeme sistemi

Yönetmelikte -mevcut haline göre henüz zorunlu hale getirilmediği ve hatta sistemin yapılma aşamasında olduğu anlaşılıyor ise de-  zamanla zorunlu hale getirileceği anlaşılan yeni bir ödeme sistemi öngörülmektedir. Yönetmeliğin 17. Maddesinde düzenlenen ve satış bedellerinin düşük gösterilmesi yönündeki muvazaalı işlemlerin önüne geçilmesinin hedeflendiği anlaşılan bu sisteme göre; İkinci el motorlu kara taşıtı alım satımında taşıtın satış bedeli, Bakanlıkça uygun görülen kuruluş tarafından taşıt mülkiyeti ile satış bedelinin eş anlı el değiştirmesini sağlayacak şekilde oluşturulan elektronik ortamda ödenebilir hale getirilecektir. Ancak yönetmeliğin mevcut haline göre, bu sistem yapıldığında dahi ödeme metodunun bu şekilde olması tarafların iradelerine bırakılmaktadır. Dolayısıyla yönetmeliğin an itibariyle bilinen ödeme usulünü değiştiren bir yönü olduğu söylenemez.